12. PODSUMOWANIE

12.1 Rzut oka na całość
12.2 Zarys projektu koncepcyjnego systemu
12.3 Społeczny potencjał realizacji przedsięwzięć
Strona główna

Nasza podróż przez teorię systemów i projektowanie koncepcyjne systemów dobiega już prawie końca. Prześledzimy więc obecnie całość naszej podróży z różnych punktów widzenia, a także rzucimy okiem na zapory jakie mogą oczekiwać na każde przedsięwzięcie, zwłaszcza nowe.

12.1 Rzut oka na całość

Zacznijmy od przypomnienia tego co do tej pory zrobiliśmy, co zwięźle przedstawia rysunek 12.1 zaczerpnięty z najnowszej monografii A D Hall'a [43 r 3.6].

Rys. 12.1 Główne etapy projektowania koncepcyjnego w inżynierii systemów [43]

Jak widać z rysunku korzystamy z rozeznania rynku i własnych potencjalnych możliwości wykonawczych doszliśmy do sformułowania potrzeby produktu bądź usługi. Zatem w pierwszym punkcie zdefiniowaliśmy przedsięwzięcie, nakreśliliśmy scenariusz, zidentyfikowaliśmy wszystkie czynniki zewnętrzne, opisaliśmy wszystkie istotne dane, ograniczenia, alternatywy wyrobu / usługi / organizacji. Kolejny krok jaki uczyniliśmy to zdefiniowanie systemu idealnego, daliśmy tu opis charakterystyk przedsięwzięcia razem z jego miarami i kryteriami jakości, jak i ograniczeniami, zarysowaliśmy dobrze opisaną (zwłaszcza wskaźnikowo) wizję produktu i/lub usługi.

Dokonując następnie syntezy systemu przedstawiliśmy wyczerpującą listę hipotetycznych wariantów systemu i jego podsystemów, przedstawiając każdorazowo możliwości i szczegóły wykonawcze za pomocą wykresów, diagramów przepływu, itp. Pora zatem na prezentację naszej analizy systemu, gdzie analizując każdą alternatywę przewidzieliśmy jej wielowymiarowe konsekwencje, przypisując każdej wersji wartości oceny jakości jak i prawdopodobieństwo uzyskania. W następnym etapie wykonaliśmy optymalizację, przypisując każdej wersji systemu jej zbiór ocen prezentowany w tych samych składowych wektora oceny. Dalej był etap decyzji, gdzie wybraliśmy najlepsze rozwiązanie, opisaliśmy jego osiągi i spodziewane korzyści, ale opisaliśmy także dlaczego odrzuciliśmy inne warianty.

Kolejny etap z tego wykresu, już nie wykonany przez nas, to przekazanie uzyskanego wyniku, najlepiej całego scenariusza, pokazującego w pierwszym podejściu najważniejsze dalsze etapy, w skrócie; KTO, GDZIE, JAK ?

Ten problem KTO, GDIE, JAK ? najlepiej przedstawia kolejny rysunek zaczerpnięty z ciekawej monografii W. Wymore'a [20], tak jak na rysunku 11.2.

Rys. 12.2 Całościowy zarys projektu systemu z głównym uszczegółowieniem projektowania koncepcyjnego [20].

Jak widać z rysunku problem został postawiony całościowo w relacji: klient - system projektujący / rozwiązujący problem - otoczenie. Natomiast wynik projektowania koncepcyjnego opisany wyżej został tu przedstawiony w trzech aspektach: subproblem projektowy, definicja znalezionego rozwiązania, stosowne kryterium jakości. Następne etapy w życiu systemu według Wymore'a to projektowanie szczegółowe, końcowe, wdrożenie, końcowe testy, użytkowanie systemu i jego zdjęcie z użytkowania. Projektowanie systemu, wymienione dwa razy przez Wymore'a jest na tyle istotne iż warto mu się bliżej przyjrzeć, jak to pokazuje rysunek 11.3 zaczerpnięty z monografii Blancharda i Fabrycky'ego [6].

Rys. 12.3 Podstawowa sekwencja projektowania wykonawczego systemu [6 r 5.3]

Tutaj punktem wyjścia jest nasz projekt koncepcyjny i na tej podstawie całemu systemowi jak i jego podzespołom nadaje się własności i atrybuty. Po każdym kroku jest etap zatwierdzania decyzji przez porównanie z wymogami wzorca. Dalej następuje dalsza specyfikacja własności w głąb , aż do pojedynczej części. Po zatwierdzeniu tej alokacji własności następuje etap wykonania modelu i / lub prototypu, jego testowanie, wynikające stąd poprawianie projektu końcowego, jego końcowa akceptacja i przesłanie do działu produkcyjnego i / lub wdrożeniowego.

To z pewnością ważki problem zaprojektować koncepcję produktu i/ lub usługi, ale warto również spojrzeć na to z innego punktu widzenia, np. całości wiedzy inżynierskiej w takim ujęciu jak to przedstawiono w Internecie przez R. Ramsdale na jego stronie domowej (rys. 11.4), którą warto odwiedzić [67].

Rys. 12.4 Projektowanie Koncepcyjne, definicja projektu i jego zarządzanie na tle wiedzy i umiejętności inżynierskich [67].

Jak widać z rysunku, to co zakreśliliśmy sobie podczas naszych spotkań to drobny wycinek całości wiedzy inżynierii mechanicznej. Nie trzeba się jednak tym przerażać bo wiele z tego już można znaleźć w postaci baz wiedzy, dostępnych na ogół w systemie hypertekstu (html) . Dowodzi to jeszcze raz tego, że technologie informatyczne dostarczają nam baz wiedzy pewnej i coraz mniej specjalistów będzie potrzebnych do pamiętania tej wiedzy, specjaliści będą pracować w badaniach.

 

12.2 Zarys projektu koncepcyjnego systemu

Efekt naszej dotychczasowej pracy koncepcyjnej to optymalny i realizowalny projekt koncepcyjny gwarantujący spełnienie podstawowych wymogów użytkownika i zawierający:
+ koncepcję własności systemu,
+ koncepcję technologii zapewniającej spełnienie tych wymogów,
+ koncepcję kryteriów i procedury badań testujących,
+ koncepcję sieci dystrybucji systemu i sieci serwisu,
+ koncepcje użytkowania zasadniczego i awaryjnego systemu,
+ koncepcję reużytkowania systemu po jego kasacji,
tak jak to prezentują całościowo rysunki prezentowane wyżej, konkretyzując zadanie projektowania poziomo i rozszerzając zestaw niezbędnych zadań pionowo.

Zatem, mając wybrany optymalnie cel, zadanie główne i zadania cząstkowe jakie system musi spełniać, oraz przewidziane optymalne formy realizacji celów i zadań, można przystąpić do właściwego projektowania czyli konstruowania systemu. W tym celu trzeba przede wszystkim zorganizować zespół projektowo konstrukcyjny, złożony z różnego rodzaju specjalistów i pracowników pomocniczych (wsparcia - support). Zespół musi być zintegrowany przez odpowiednie kierownictwo i organizację zapewniającą stopniowy rozwój konstrukcji systemu, jej weryfikacje, testowanie i ocenę, aż do badań i oceny prototypu. W zależności od potrzeb w zespole takim będą uczestniczyć członkowie o właściwej kombinacji umiejętności jak niżej:

Efektem ich pracy będzie ukazujący się stopniowo, realizowalny i zweryfikowany projekt i dokumentacja konstrukcyjno technologiczna optymalnego systemu, o najlepszych osiągach, rynkowo trafionego i ekonomicznie opłacalnego wytworu. Czy zawsze to jest możliwe do przeprowadzenia niezależnie od otoczenia ? Zobaczymy poniżej że posiadanie doskonałego projektu w niewłaściwym otoczeniu: badawczym - wdrożeniowym - organizacyjnym - legislacyjnym, nie zawsze może zakończyć się pełnym sukcesem rynkowym/

12.3 Społeczny potencjał realizacji przedsięwzięć

Odpowiedzią na zadane wyżej pytanie jest ocena społecznego potencjału realizacji nowych przedsięwzięć, najlepiej do przeprowadzenia przez analizę rysunku 12.5, zaczerpniętego z monografii Sage [3].

Rys.12.5 Ilustracja transferu technologii i produktu przez trzy bramy rozwoju gospodarczego danej społeczności [3 r 2.8]

Z prawej strony rysunku mamy ssanie rynku widziane przez siedem potrzeb ludzkich Maslov'a, od zdrowia, jedzenia aż do potrzeby samo aktualizacji. Potrzeby te w rozwiniętej gospodarce są na bieżąco oceniane i prognozowane przez badania rynku. Z prawej strony rysunku mamy pchanie nowych odkryć naukowych wynalazków i przedsiębiorczości generalnie. Mamy więc idealną sytuację typu ‘push - pull', a mimo to jak widać z wielu propozycji nowych technologii do konsumenta trafia przebija się zaledwie jedno przedsięwzięcie, jeden wytwór, dlaczego?. Pierwsza bariera jaką musi pokonać nowość, nowy pomysł wyrobu usługi to niedorozwój sektora badań i rozwoju, sektor ten nie potrafi wytworzyć prototypu o żądanych własnościach funkcjonalnych i użytkowych. Wytworzenie prototypu to jeszcze nie produkcja, to nowa bariera pozyskania technologii na skalę przemysłową, kapitału, zarządzania. Wreszcie ostatnia bariera rynkowa, jego organizacji, wrażliwości, a nawet wsparcia legislacyjnego dla innowacji. Tutaj krzywa logistyczna sprzedaży musi się ostro wspinać do góry, bo rzadko kto może zainwestować kapitał na długi okres czasu. Wiele z tego zależy oczywiście od organizacji, która wprowadza nowość na rynek, od jej wewnętrznych cech innowacyjności, od jej możliwości uczenia się na każdym kroku, o czym już mówilismy w rozdziale poprzednim.

Kończąc ten krótki wstęp do teorii i inżynierii systemów warto zwrócić uwagę na kilka spraw i faktów ważnych i zapoznanych już oraz takich, które dopiero się wyłaniają z umysłów badaczy nęcąc blaskiem dużej wartości poznawczej i aplikacyjnej.
Na początek warto tu przytoczyć trzy tezy ze wspomnianej już pracy Jedenaście Tez Ogólnej Teorii Systemów [33], które w pełni usprawiedliwiają potrzebę podejścia systemowego.
Teza 1. Natura jest unitarną całością z jednorodnymi i trwałymi prawami, prawami które (co najmniej do pewnego stopnia) są poznawalne dla każdego umysłu.
Teza 2. Niezależnie od podziału wiedzy dokonanego przez człowieka jedność natury trwa uparcie. Dlatego jeśli założymy, że różne nasze modele są odzwierciedleniem natury, to muszą ją one odzwierciedlać izomorficznie (odwzorowanie jeden - do - jednego), lub co najmniej homomorficznie (odwzorowanie wiele - do jednego).
Teza 11.Filozofia systemów pokazuje, że musimy traktować każdą sytuację rzeczywistą jako całość, że nie możemy rozumieć i kierować systemem rozumiejąc i kontrolując jedynie jego część. Praktyczny zaś sposób opanowania złożoności realnego świata wiedzie przez koncepcję
ORGANIZACJI I ORGANIZOWANIA.
Wynika stąd, że w ogólnym chaosie wszechświata są pewne nisze, które odbieramy (obserwujemy) jako nie chaotyczne nisze, które wykazują strukturę i porządek lub czasami cel. Te nisze my opisujemy jako systemy, zaś czynnikiem porządkującym w tym zadaniu jest ORGANIZACJA - ustrukturowany zbiór osób, środków, materiału skoncentrowany dla określonego celu.
Po drugie warto przypomnieć ze wstępu, że ten holistyczny sposób myślenia nie wszędzie jest jeszcze jednakowo akceptowalny, stąd będzie spotykał opory tym silniejsze im mniej skomplikowana jest dana dziedzina wiedzy i umiejętności. Niejednym na długo jeszcze wystarczy prosty model rzeczywistości opisany liniowym równaniem różniczkowym, lub liniowym ciągiem przyczynowo skutkowym. Zaś pytanie o izomorfizm lub homomorfizm modelu do natury zadaje tylko ten, kto z modelu wraca z powrotem do natury próbując ją wpierw zrozumieć, a potem harmonijnie modyfikować według potrzeb.